Vành xe đạp điện: kiểm tra nan hoa, cân vành và cách chọn vành thay thế

Bánh có động cơ nặng hơn và chịu lực kéo trực tiếp, nên vành và nan hoa (căm) xuống cấp nhanh nếu không được để ý. Bài viết giúp bạn nhận biết lỗi thường gặp ở vành xe đạp điện, tự kiểm tra tại nhà, biết lúc cần cân vành và chọn vành thay thế đúng cỡ.

Người dùng thường để ý pin, lốp và phanh, còn bánh xe chỉ được nhìn tới khi đã nghe tiếng "tách" của nan gãy. Thực ra vành xe đạp điện và hệ nan hoa (nhiều nơi gọi là căm) gánh toàn bộ trọng lượng người, xe và hàng hóa, lại phải chịu thêm lực kéo của động cơ. Bài viết này đi vào phần khung bánh: cách vành và nan làm việc, dấu hiệu hư hỏng, cách tự kiểm tra và lúc cần mang xe ra tiệm.

Vành và nan hoa chịu tải như thế nào ở bánh có động cơ?

Một bánh xe nan hoa không giống một chiếc đĩa cứng. Vành được treo vào moay ơ bởi hàng chục nan căng đều, mỗi nan chỉ chịu một phần tải. Khi lực căng đều, bánh vừa tròn vừa chắc. Khi vài nan lỏng, các nan bên cạnh phải gánh thay, vành bắt đầu méo và nan dễ gãy dây chuyền.

Ở xe dùng động cơ đặt trong bánh, phần moay ơ là cả một khối động cơ to và nặng. Nan hoa ngắn hơn, góc nối từ moay ơ ra vành khác xe đạp thường, đồng thời phải truyền lực kéo mỗi lần động cơ khởi động hay tăng tốc. Vì vậy bánh có động cơ thường dùng nan to hơn và cần được kiểm tra kỹ hơn bánh còn lại. Muốn hiểu thêm sự khác nhau giữa động cơ đặt ở bánh và ở trục giữa, xem bài động cơ xe đạp trợ pin.

Dấu hiệu vành xe đạp điện có vấn đề

Biểu hiện	Nguyên nhân thường gặp	Mức độ
Bánh lắc sang hai bên khi quay, cọ vào má phanh vành	Vành đảo ngang do nan căng không đều	Nên cân vành sớm
Xe nhấp nhô đều đặn dù đường phẳng	Vành méo tròn, có thể do va ổ gà	Cần kiểm tra ở tiệm
Tiếng lách cách hoặc "tách" khi đạp mạnh, khi tăng ga	Nan lỏng, đầu nan cọ vào moay ơ hoặc vừa có nan gãy	Dừng đi xa, kiểm tra ngay
Một nan lắc lư được bằng tay, ốc đầu nan xoay tự do	Nan lỏng hẳn hoặc gãy ở cổ nan	Thay nan, cân lại vành
Vết nứt quanh lỗ nan trên vành	Vành mỏi do tải lớn, lực căng quá cao	Thay vành, không nên đi tiếp
Bề mặt phanh trên vành lõm thành rãnh	Má phanh vành mài mòn lâu ngày	Cân nhắc thay vành

Cách tự kiểm tra vành và nan tại nhà

Bạn không cần dụng cụ chuyên dụng để phát hiện sớm phần lớn lỗi. Hãy dựng xe bằng chân chống giữa hoặc lật ngược xe lên yên và ghi đông, tắt nguồn trước khi làm.

Quay bánh và nhìn khe phanh: quay chậm bánh xe, nhìn khoảng hở giữa vành với má phanh hoặc với khung. Khe hở thay đổi rõ nghĩa là vành đảo ngang.
Nhìn từ trên xuống: đặt một vật cố định như chiếc bút gần sát vành ở phía trên, quay bánh xem vành có lúc nhô lên, lúc hạ xuống không. Đó là dấu hiệu méo tròn.
Bóp từng cặp nan: dùng tay bóp hai nan bắt chéo nhau, đi hết một vòng. Nan khỏe có cảm giác cứng như nhau; nan nào mềm hẳn là nan lỏng.
Gảy nan nghe tiếng: gảy nhẹ từng nan bằng móng tay. Các nan cùng phía thường cho âm gần giống nhau, nan phát tiếng trầm và đục thường đang lỏng.
Soi vành: nhìn kỹ quanh các lỗ nan và mép vành, tìm vết nứt, chỗ móp sau va chạm.
Lắc bánh ngang: nắm vành lắc qua lại. Nếu thấy rơ ở trục, có thể ốc trục lỏng hoặc vòng bi mòn, không phải lỗi của vành.

Lốp non hơi làm vành dễ va đập trực tiếp vào mép ổ gà, đây là một nguyên nhân hay gặp khiến vành móp. Áp suất phù hợp và lúc nên thay lốp đã có trong bài lốp xe đạp điện.

Khi nào cần mang xe đi cân vành?

Cân vành là việc chỉnh lực căng từng nan để vành trở lại tròn và thẳng. Nghe đơn giản, nhưng siết sai một nan có thể làm vành đảo theo hướng khác, nên nếu chưa có kinh nghiệm thì không nên tự làm. Hãy mang xe tới tiệm khi:

Vành đảo đến mức cọ phanh hoặc cọ khung dù đã nới phanh.
Có từ một nan gãy trở lên, đặc biệt ở bánh có động cơ.
Bánh vừa bị va mạnh vào ổ gà, bậc thềm.
Nhiều nan lỏng cùng lúc qua kiểm tra bóp tay.

Thợ sẽ đặt bánh lên giá cân vành, chỉnh dần cả độ đảo ngang lẫn độ tròn, có nơi dùng thêm dụng cụ đo lực căng để các nan đều nhau. Với bánh có động cơ, cần tháo bánh cẩn thận vì có dây điện nối vào trục, nên giao cho nơi quen sửa xe điện. Nếu xe còn trong thời hạn bảo hành, xem điều kiện ở trang chính sách đổi trả và bảo hành trước khi mang đi sửa ngoài.

Cách chọn vành xe đạp điện thay thế

Khi vành nứt, móp sâu hoặc mòn bề mặt phanh, thay vành mới là phương án an toàn. Vài điểm cần khớp:

Đường kính đúng chuẩn: dựa vào số ISO ghi trên hông lốp. Ví dụ bánh 26 inch kiểu xe địa hình dùng chuẩn 559, bánh 24 inch dùng 507, bánh 20 inch dùng 406. Hai vành cùng ghi "26 inch" nhưng khác số ISO thì không lắp lẫn được.
Số lỗ nan trùng với moay ơ: đếm số nan hiện có, vành mới phải có cùng số lỗ.
Bề rộng vành hợp với lốp: vành quá hẹp với lốp to làm lốp phồng, quá rộng làm lốp dễ bong mép.
Kiểu phanh: xe phanh vành cần vành có bề mặt phanh; xe phanh đĩa không cần nhưng phải lắp đúng moay ơ có chỗ bắt đĩa. Xem thêm bài phanh xe đạp điện.
Kết cấu: vành hai lớp (thành kép) và có khoen gia cố ở lỗ nan thường cứng vững hơn, hợp với người nặng cân hoặc hay chở đồ.

Bạn có thể tham khảo vành xe linh kiện lắp ráp của EVBIKE. Hãy gửi cỡ bánh, số lỗ nan và kiểu phanh của xe để được tư vấn loại phù hợp, giá tùy mẫu và liên hệ để được báo giá.

Thói quen giúp vành bền hơn

Giữ lốp đủ hơi theo mức ghi trên hông lốp.
Giảm tốc khi qua ổ gà, gờ giảm tốc, không lao thẳng xuống bậc thềm.
Không chở quá tải trọng ghi trên xe; người nặng cân có thể đọc thêm bài xe đạp điện cho người nặng cân.
Bóp kiểm tra nan mỗi lần vệ sinh xe, đặc biệt là bánh có động cơ.

Khi cần thay săm, bạn có thể tự làm theo hướng dẫn thay săm xe đạp điện tại nhà, và nhân dịp tháo lốp hãy soi luôn mặt trong vành, băng lót vành.

Kết luận

Vành xe đạp điện bền hay không phụ thuộc nhiều vào lực căng đều của nan hoa. Kiểm tra định kỳ bằng mắt và tay giúp bạn phát hiện nan lỏng trước khi nó gãy, còn việc cân vành và thay vành nên giao cho thợ có giá cân và kinh nghiệm với bánh động cơ. Nếu cần vành hoặc linh kiện thay thế, hãy gọi EVBIKE qua hotline 1900 4656 hoặc xem nhóm linh kiện lắp ráp xe đạp.

Câu hỏi thường gặp về vành xe đạp điện

Nan hoa gãy một cây có đi tiếp được không?

Có thể đi chậm về nhà hoặc tới tiệm gần nhất, nhưng không nên đi xa. Các nan còn lại phải gánh thêm tải nên dễ gãy tiếp và làm vành méo.

Có tự cân vành được không?

Bạn có thể siết nhẹ một nan lỏng nếu đã có kinh nghiệm và dụng cụ vặn nan đúng cỡ. Với bánh có động cơ hoặc vành đảo nhiều, nên mang ra tiệm có giá cân vành.

Vì sao bánh sau xe đạp điện hay gãy nan hơn bánh trước?

Bánh sau thường gánh nhiều trọng lượng hơn và nhiều xe đặt động cơ ở bánh sau, nên nan vừa chịu tải vừa truyền lực kéo.

Mua vành thay thế cần cung cấp thông tin gì?

Cần cỡ bánh và số ISO ghi trên lốp, số lỗ nan, bề rộng lốp và kiểu phanh của xe. Có ảnh bánh xe hiện tại sẽ giúp tư vấn chính xác hơn.