Bảo dưỡng xích xe đạp: vệ sinh, tra dầu và thời điểm thay xích, líp
Xích là chi tiết hao mòn nhanh nhất trong hệ truyền động, nhất là trên xe trợ lực. Bài viết hướng dẫn bảo dưỡng xích xe đạp theo từng bước: làm sạch, tra dầu đúng loại, tự đo độ giãn và nhận biết lúc cần thay cả xích lẫn líp.
Mục lục
Một sợi xích khô, bám đầy cát có thể khiến chiếc xe đang êm bỗng kêu lạch cạch, đạp nặng chân và nhảy số liên tục. Tin tốt là bảo dưỡng xích xe đạp không cần tay nghề cao: một chiếc khăn, chai dầu phù hợp và mười lăm phút là đủ cho phần lớn công việc. Bài này tập trung riêng vào xích, từ làm sạch, tra dầu đến cách tự đo độ giãn để biết đúng lúc thay.
Vì sao xích trên xe trợ lực mòn nhanh hơn xe đạp thường?
Nhiều người nghĩ động cơ đã gánh phần nặng nên xích sẽ nhàn hơn. Thực tế thường ngược lại, vì mấy lý do sau:
- Đi nhiều hơn: có trợ lực, người dùng đạp xa hơn và đều đặn hơn mỗi ngày, nên số vòng quay của xích tăng theo.
- Lực kéo lớn: với xe đặt động cơ ở trục giữa, toàn bộ lực mô-tơ truyền qua xích. Xe dùng động cơ ở bánh thì lực mô-tơ không đi qua xích, nhưng xe vẫn nặng hơn xe thường và hay chở thêm đồ.
- Sang số khi đang có tải: trợ lực có thể còn đẩy thêm một nhịp ngắn sau khi bạn ngừng đạp, nên việc đổi số lúc xích đang căng xảy ra thường xuyên hơn.
- Điều kiện đường phố: bụi, cát và nước mưa bám vào lớp dầu, tạo thành hỗn hợp mài mòn chốt và con lăn.
Thói quen đổi số cũng ảnh hưởng nhiều. Nếu chưa chắc cách làm, hãy xem bài cách sang số xe đạp trợ lực để giảm sốc cho xích ngay từ khi đạp.
Dấu hiệu cần bảo dưỡng xích xe đạp
- Xích có tiếng rít, kêu ken két khi đạp, nhất là sau hôm trời mưa.
- Bề mặt mắt xích đen sì, sờ vào thấy lợn cợn như cát, hoặc ngược lại khô bạc màu và bắt đầu có đốm gỉ.
- Có mắt xích bị cứng, khi quay ngược bàn đạp thấy xích gập góc ở một điểm rồi mới duỗi ra.
- Số vào chậm, thỉnh thoảng tự nhảy số dù bộ chuyển số chưa bị va đập.
Các bước bảo dưỡng xích xe đạp tại nhà
Trước khi bắt đầu, tắt nguồn xe, tháo pin nếu pin tháo rời được và trải giấy hoặc bìa dưới hệ truyền động để dầu không rơi xuống sàn.
- Lau khô bề mặt: dùng khăn bọc quanh xích, quay ngược bàn đạp vài chục vòng để lấy đi lớp bụi bám ngoài.
- Làm sạch sâu khi xích quá bẩn: dùng chất tẩy dầu dành cho xích xe đạp và bàn chải nhỏ, chải cả hai mặt xích, líp và đĩa trước. Không xịt vòi nước áp lực mạnh vào trục giữa, động cơ hay cổng sạc.
- Để khô hoàn toàn: lau lại bằng khăn sạch rồi chờ xích khô hẳn. Dầu tra lên xích còn ướt nước sẽ khó bám vào chốt.
- Tra dầu từng mắt: nhỏ một giọt vào khe con lăn ở mặt trong của xích, vừa nhỏ vừa quay ngược bàn đạp chậm cho đủ một vòng.
- Chờ dầu thấm: quay thêm vài vòng và đổi qua vài cấp số để dầu lan vào chốt, để yên vài phút.
- Lau dầu thừa: bước này hay bị bỏ qua. Phần dầu bên ngoài không bôi trơn thêm gì mà chỉ hút bụi, nên hãy lau đến khi mặt ngoài xích gần như khô tay.
Lưu ý không để dầu bắn vào đĩa phanh hoặc má phanh. Nếu lỡ dính, lau bằng cồn và kiểm tra lực phanh trước khi đi. Việc rửa cả xe xem riêng trong bài rửa xe đạp điện đúng kỹ thuật.
Chọn dầu khô hay dầu ướt cho xích?
| Loại dầu | Ưu điểm | Hạn chế | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Dầu khô (dry lube) | Ít bám bụi, xích sạch hơn | Dễ trôi khi gặp mưa, phải tra thường xuyên hơn | Mùa khô, đường phố nhiều bụi |
| Dầu ướt (wet lube) | Bám lâu, chịu nước tốt | Dính bụi nhiều hơn nếu không lau kỹ | Mùa mưa, người hay đi qua đường ngập |
| Chai đa năng dạng xịt tẩy rỉ | Làm sạch, đẩy nước nhanh | Không thay được dầu xích chuyên dụng | Chỉ dùng để làm sạch trước khi tra dầu |
Ở nhiều tỉnh miền Nam và miền Trung, dùng dầu ướt vào mùa mưa rồi chuyển sang dầu khô khi trời nắng ráo là cách làm hợp lý. Không nên dùng dầu nhớt xe máy hay mỡ bò cho xích xe đạp vì chúng đặc, bám cát rất nhanh. Sau mỗi lần đi dưới mưa lớn, nên lau khô xích và tra lại dầu sớm, chi tiết cách bảo vệ xe có ở bài xe đạp điện đi mưa.
Cách đo độ giãn xích
Xích không thực sự kéo dài thép ra. Chốt và lỗ ống lót mòn dần khiến khoảng cách giữa các mắt rộng hơn, gọi chung là xích giãn. Xích giãn sẽ ăn mòn răng líp và đĩa theo hình dạng sai, đó là lý do thay xích muộn thường kéo theo thay cả líp.
Dùng thước đo xích
Đây là cách nhanh và dễ nhất. Thước đo xích có giá rẻ, đặt hai đầu thước vào xích: nếu đầu đo lọt hẳn vào khe ở mức cảnh báo thì xích đã giãn tới ngưỡng nên thay. Nhiều thước có hai mức, mức thấp dành cho bộ líp nhiều tầng, mức cao hơn là giới hạn cuối. Ngưỡng cụ thể nên tham khảo khuyến cáo của hãng xích.
Dùng thước kẻ
Xích xe đạp phổ biến có bước xích nửa inch, tức 24 mắt (12 cặp mắt trong và ngoài) dài đúng 12 inch, khoảng 304,8 mm khi còn mới. Đặt vạch 0 của thước vào tâm một chốt, nhìn chốt thứ 24 ở phía xa. Nếu tâm chốt vượt quá vạch 12 inch một khoảng thấy rõ bằng mắt, xích đã mòn đáng kể và nên mang ra tiệm kiểm tra bằng dụng cụ chuyên dụng.
Khi nào thay xích, khi nào phải thay cả líp?
| Tình trạng | Nên làm |
|---|---|
| Thước đo chưa lọt mức cảnh báo, xích chạy êm | Tiếp tục vệ sinh, tra dầu đều |
| Thước đo vừa lọt mức cảnh báo | Thay xích mới, thường líp cũ vẫn dùng tiếp được |
| Xích đã giãn quá mức từ lâu | Thay xích và líp cùng lúc, kiểm tra thêm đĩa trước |
| Lắp xích mới nhưng đạp mạnh bị trượt, nhảy răng | Líp đã mòn theo xích cũ, cần thay líp |
| Răng đĩa nhọn như vây cá mập, cong vẹo | Thay đĩa trước, cần kiểm tra cả trục giữa |
Khi mua xích thay thế, hãy chọn đúng loại theo số tầng líp của xe. Xích cho bộ líp đơn hoặc ít tầng thường bản rộng hơn xích cho bộ líp nhiều tầng. Bạn có thể tham khảo mẫu xích linh kiện lắp ráp của EVBIKE và gửi thông tin xe để được tư vấn loại phù hợp. Độ dài xích cũng cần cắt đúng theo đĩa và líp, việc này nên để thợ làm nếu bạn chưa có dụng cụ cắt xích.
Lịch bảo dưỡng xích xe đạp gợi ý
- Sau mỗi lần đi mưa: lau khô, tra dầu lại.
- Mỗi tuần với người đi hằng ngày: lau bề mặt, nghe tiếng xích khi đạp.
- Định kỳ theo quãng đường: làm sạch sâu và đo độ giãn, tần suất phụ thuộc điều kiện đường và cách bạn sử dụng.
Việc chăm sóc xích nên gắn vào lịch chung của cả xe, xem bài bảo dưỡng xe đạp điện định kỳ để biết phần pin, phanh và lốp.
Kết luận
Bảo dưỡng xích xe đạp đều đặn giúp đạp nhẹ hơn, sang số chính xác hơn và kéo dài tuổi thọ của líp, đĩa, vốn đắt hơn xích nhiều lần. Chỉ cần nhớ ba việc: giữ xích sạch, tra dầu đúng loại rồi lau phần thừa, và đo độ giãn để thay đúng lúc. Nếu cần xích hoặc linh kiện thay thế, bạn có thể xem nhóm linh kiện lắp ráp xe đạp hoặc gọi EVBIKE qua hotline 1900 4656 để được tư vấn.
Câu hỏi thường gặp về bảo dưỡng xích xe đạp
Bao lâu nên tra dầu xích một lần?
Không có mốc cố định cho mọi xe. Hãy tra khi xích bắt đầu khô, có tiếng rít, hoặc ngay sau khi đi mưa; người đi hằng ngày nên kiểm tra mỗi tuần.
Có thể dùng chai xịt đa năng thay dầu xích không?
Chai xịt đa năng hợp để làm sạch và đẩy nước, nhưng lớp màng bôi trơn mỏng và nhanh bay. Sau khi làm sạch, vẫn nên tra dầu xích chuyên dụng.
Thay xích mới có cần thay líp không?
Nếu thay đúng lúc xích vừa chạm ngưỡng mòn, líp thường dùng tiếp được. Nếu lắp xích mới mà đạp mạnh bị trượt răng, líp đã mòn và cần thay theo.
Xe đạp điện dùng xích loại nào?
Xe đạp trợ lực dùng xích xe đạp thông thường, chọn theo số tầng líp. Bạn gửi mẫu xe cho EVBIKE qua hotline 1900 4656 để được tư vấn loại xích phù hợp.